Fuzuli

fuzuli Asıl adı Mehmed, babasının adı ise Süleyman’dır. Irak’ta yaşayan Akkoyunlu Türkmenlerinin Bayat boyundandır. “Fuzûlî-i Bağdadî” diye anılmasına rağmen, doğum yeri ihtimallere göre Hille, Necef veya Kerbelâ olarak gösterilmektedir. Doğum tarihi de tam olarak bilinmemekle birlikte kendi sözü olan “menşe’ve mevlidim Irak” (888) ibaresinin Ebced karşılığı olan 888/1483 tarihi son yıllarda kabul görmüştür. Böyle bir mahlası kimsenin beğenmeyeceği düşüncesiyle “Fuzûlî” mahlasını seçmiştir.

Bir rivayete göre babası Hille müftüsü olduğundan ilk eğitimini ondan almış, daha sonra da Rahmetullah adlı bir hocadan ders görmüştür. Tahsilinin ilk dönemlerinde Arapça ve Farsçayı bu dilde şiir yazacak kadar Öğrenmiş ve kendisini yoğun olarak şiir için gerekli olan ilim tahsiline vermiştir. Hikemî ve hendesî ilimlerle uğraştığı kadar tefsir ve hadis gibi ilimleri de öğrenmiştir.

Şah İsmail‘in Bağdat’ı ele geçirmesinden sonra (914/1508) Beng ü Bade adlı eserini ona sundu. Şairin, Kanunî’nin Bağdat’ı fethine (1534) kadar geçen zaman zarfındaki hayatı hakkında fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Kanunî’ye beş kaside sunan Fuzûlî, Sadrazam İbrahim Paşa’ya, Kazasker Abdülkâdir Çelebi’ye ve Nişancı Celâl-zâde Mustafa Çelebi ye de kasideler sunarak Osmanlı ileri gelenlerinin himayesine girmeyi arzulamıştır.

Bu arada Hayalî Beğ ve Taşlıcah Yahya gibi önde gelen Osmanlı şairleriyle de tanışmıştır. Kendisine evkaftan bağlanacağı vadedilen maaş günlük dokuz akçeyle sınırlı kalınca şair hoşnutsuzluğunu ifade etmek üzere meşhur Şikâyet-nâme’sini yazmıştır.

Aşağıda Fuzulî ile ilgili ayrıntılı bilgilere ulaşabileceğiniz sayfaların bağlantıları bulunmaktadır. Bağlantılara dokunarak ilgil içeriğe ulaşabilirsiniz:

Fuzuli’nin Eserleri
Leyla ile Mecnun Efsanesi
Leyla ve Mecnun Hakkında Bilgi
Fuzuli Divanları
Hadikatü’s Süeda

Fuzûlî‘nin itikadî hüviyeti uzun yıllar tartışmalara sebep olmuş, bazıları onu Şii ve İmâmiye mensubu göstermelerine rağmen, eserlerinden bu konuda kat’i delil oluşturabilecek bir ip ucu çıkarılamamıştır. Hemşehrisi Ahdî onun bir tarikata bağlı olduğunu bildirirse de bu tarikatın ismini vermez. Eserlerini ve şiirlerini Arapça, Farsça ve Türkçe ile kaleme aldığından olmalı, eski şairlerimiz arasında belki dünyada en çok tanınanı Fuzûlî olmuştur.

Doğup büyüdüğü coğrafî bölge itibarıyla Türkçe eserlerinde Azerî Türkçesini kullanmıştır. Şiirlerinde belki kendi zamanına kadar hiçbir şairin kullanmadığı mana incelikleri bulunur. Detaylı lügat anlamlarına yönelik olarak ustaca geliştirilen çağrışımlar ve devrin muteber ilimleri ışığında çözülebilecek anlamlar, onun şiirinin önemli bir cephesini oluşturur. İlk bakışta sadeliğine bakılarak kolayca anlaşılabilecek gibi görünen şiirleri derinleştikçe incelen birer sehlimümteni örneği oluşturur.

İlâhî aşkın en ince sırlarını, beşerî aşkı terennüm eder göründüğü şiirleri arasına ustaca yerleştirerek klâsik edebiyatın en güzel eserlerini vermiştir. Şiirleri üzerinde çok titizlenen bir sanatkâr hüviyetine sahiptir. Şiirlerinden onun mecazî ve hakîkî aşk yolunda ciddî tecrübeler geçirmiş bir şahsiyet olduğu hükmüne varılabilir. Manzum ve mensur birçok eser kaleme almıştır.

Fuzuli’nin Hayatı / Özet

Divan edebiyatının en büyük şairidir (1480-1556). Fuzuli‘nin asıl adı Mehmet’tir. Irak’ta Kerbelâ’da doğdu, öğrenimini Bağdat’ta gördü. Gençliği, Safevi Türk İmparatorluğu’nun parlak dönemine rastlar. Bağdat’a yerleşti ve ömrü boyunca Irak’tan hiç ayrılmadı.. Kanuni Süleyman 1534′te Bağdat’ı fethettiği zaman padişaha kaside yazıp sunduğu gibi, veziriazam Damat İbrahim Paşa, vezir Rüstem Paşa, nişancı Celâlzade Mustafa Çelebi gibi devlet ileri gelenlerine de kasideler yazdı.

Kanuni, şaire günde 9 akçe aylık bağladı. Fuzuli’nin bu aylığı alamaması üzerine nişancı Celâlzade Çelebi’ye yazdığı mektup Şikâyetname adıyla ün kazandı.

Fuzuli’nin divan edebiyatı üzerindeki etkisi büyüktür. Şiirlerini Azeri şivesiyle yazmasına karşın bütün Türk milletince sevilen ve benimsenen bir şairdir. Üslûbu, edası ve temaları gerek klasik divan şairlerince, gerek halk şairlerince günümüze kadar taklit edilmiştir. Dili sade olan şiirleri halk arasında da yayılmıştır.

Türkçe, Farsça ve Arapça olmak üzere üç divanı vardır. O zamanın sanat ve bilim dili Arapça ve Farsça olmasına rağmen Türkçe ile de mükemmel şiir söylenebileceğini öne sürmüş ve bunu kanıtlamıştır.

Eserleri: Fuzuli sadece şairliğiyle değil, yapıtlarının çokluğuyla da meşhurdur. Üç divanından başka başta Leylâ ve Mecnun olmak üzere birçok eseri vardır. Başlıca eserleri şunlardır: Leylâ ve Mecnun (ünlü bir mesnevidir); Hadikat-üs-Süeda (Kerbelâ Olayı’nı konu alan bu düzyazı ve şiir karışımı eser, şairin en önemli kitaplarından ve Türk edebiyatının şaheserlerinden biridir, sonraki şairleri büyük ölçüde etkilemiş, birçok defa basılmıştır); Beng ü Bade (500 beyitlik Türkçe mesnevi); Heft-Cam (327 beyitlik bir sakiname); Rind ü Zahid (Farsça düzyazı); Hüsn ü Aşk (Farsça düzyazı); Şikâyetname (Türk mizah ve hiciv edebiyatının şaheserlerindendir) v.d.

Leylâ ve Mecnun: Türkçe divanı kadar ünlüdür. Bir Arap emirinin kızı Leylâ ile ona âşık olan bir Arap gencinin başından geçenleri anlatır. Mesnevi tarzında yazılmıştır. Zamanımıza kadar 30 defadan fazla basılmış, bütün önemli dünya dillerine çevrilmiştir. Rusya’da opera olarak da bestelenmiştir.